جامعترین وبلاگ عکس و مطالب نظامی
اف-14 تامکت، پرنده جلوتر از زمان در خدمت نیروی هوایی ایران
تاریخچه و چگونگی تولد جت فوق پیشرفته تامکت
بر همگان آشکار است که دوران پس از جنگ جهانی دوم، دوران رقابت دو بلوک شرق و غرب و به سخن دیگر، ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سابق بوده است. در آن زمان که از آن با نام «جنگ سرد» یاد می شود، تمرکز رقابت دو کشور آشکارا بر سر نیروی هوایی و صنعت هواپیمایی بود. در دهه شصت میلادی، ایالات متحده با طراحی و تولید جنگنده قرن، یعنی اف-4 فانتوم، گوی سبقت را از شوروی سابق ربود. فانتوم به جرات یکی از پرآوازه ترین هواپیماهای نظامی بوده که در طول تاریخ هوانوردی نظامی به تولید رسیده است. این هواپیما، برای نیل به هدف های نیروی هوایی ایالات متحده و همچنین حفاظت از ناوهای هواپیمابر آن کشور طراحی شده بود و در دوران جنگ ویتنام، شمار بسیاری از میگ های شوروی سابق را نابود کرد. اسرائیل با بهره گیری از همین هواپیما، حدود 400 فروند از هواپیماهای اعراب را در همان دو روز نخست جنگ ساقط نمود. اف-4، به دلیل ویژگی های منحصر به فردش، از کشورهای هم پیمان آمریکا نیز طرفداران بسیاری داشت و همچنان که می دانیم به کشورهای نسبتاً زیادی نیز فروخته شد. اما آرام آرام، با گسترش و پیشرفت هواپیماهای ساخت شوروی، به تدریج ضعف نسبی فانتوم در برابر تهدید هواپیماهایی چون میگ 25 شوروی بیش از پیش آشکار گردید. در نتیجه، در اواخر دهه 60 میلادی، وزارت دفاع ایالات متحده، پروژه T.F.X را برای ساخت یک جنگنده ناونشین نوین به مناقصه گذاشت. از میان حدود 6.000 طرح پیشنهادی، طرح هواپیمای اف-14 تامکت از سوی شرکت گرومن برگزیده شد و بدین گونه بود که دوران طلایی جنگنده تامکت، آغازیدن گرفت.
تصویری گرافیکی از انواع تامکت، با عنوان «اف-14 تامکت، افسانه قرن» اف-14 تامکت چگونه هواپیمایی بود
در طرح شرکت گرومن، هواپیمای اف-14 تامکت هواپیمایی نسبتاً در اندازه های بزرگ، دو سرنشینه، دو موتوره و بال متغیر بود. این هواپیما، می بایست دارای سرعت برخاست و فرود کمی برای انجام عملیات از روی ناوهای هواپیمابر بوده و قادر باشد به اطمینان هرچه تمام تر، ایمنی ناوهای هواپیمابر را تامین نماید. در حقیقت، طراحی هواپیمای اف-14 از طرح هواپیمای اف-111 که یک بمب افکن سبک نیروی هوایی بود مشتق شد. اما ویژگی های جدیدی چون وزن به مراتب کمتر، موتورهای تازه طراحی شده و قدرتمند تر، سیستم تسلیحاتی و کابین مدرن تر، همه و همه عواملی بود که تامکت را به طور کلی از اف-111 متمایز می ساخت. اف-14 تامکت با دارابودن طولی حدود 20 متر، جنگنده ای در کلاس جنگنده های بزرگ از نظر ابعاد به شمار می آمد. فاصله دو سر بالهای آن، در حالت بسته به 10 متر و در حالت کاملاً باز به حدود 19 متر می رسید. به واسطه به کار بردن سیستم های شناسایی و راداری پیشرفته، وجود دو خلبان برای تکمیل عملیات امری بود کاملاً اجتناب ناپذیر. موتورهای نمونه های اولیه این هواپیما، موتورهای TF-30-P414A ساخت شرکت پرات اند ویتنی بودند که اصلاً یک نمونه ارتقاء یافته از موتورهای هواپیمای اف-111 بود.
هواپیماهای تامکت پارک شده روی عرشه ناو اما در مدل های بعدی این هواپیما، به دلیل برخی معایب این موتور، مدل F110 جنرال الکتریک جایگزین این نوع موتور شد. از نظر طرح کلی بدنه و سازه، هواپیما ابتداً از یک قسمت دماغه ی متشابه با دیگر هواپیما ها برای جا دادن خلبانان تشکیل می شد. اما علی رغم طراحی های مرسوم با بدنه باریک و موتورها نزدیک به هم، این هواپیما دارای بدنه ای عریض و پهن اما باریک بود و موتورها با فاصله ای غیر معمول، دور از هم و در دو طرف بدنه به طور موازی و در یک ساختار مرکزی شکل گرفته بودند. ترمزهای هوایی اف-14، شامل دو صفحه به شکل بال های پروانه بود که در قسمت انتهایی هواپیما و از بین دو موتور، یکی در سطح بالایی بدنه و یکی در سطح زیرین به ترتیب به سمت بالا و پایین باز می شدند که برای کاهش سرعت اضطراری، بسیار کارا و مفید عمل می کردند. هواپیمای تامکت برای نخستین بار، طرح دو سکان عمودی را برای کنترل هر چه بهتر هواپیما در سرعت های بالا، و همچنین در شرایطی که یکی از موتورها از کار باز می ایستاد، به کار گفت. این طرح، بعد ها در اکثر جنگنده های بعدی ساخت ایالات متحده به جز اف-16 معمول شده و سپس به وسیله خانواده سوخو 27 روسی، تقلید شد.
تامکت آمریکایی با رنگ آمیزی به شیوه تامکت های ایرانی
ویژگی های منحصر به فرد تامکت
بال های متغیر: همانطور که قبلاً گفته شد، لازم بود اف-14 تامکت هواپیمایی باشد با قابلیت برخاست و فرود در سرعت های بسیار پایین؛ و این ویژگی برای تسهیل عملیات از روی ناوهای هواپیمابر مورد نظر بود. نتایج تحقیقات شرکت گرومن، به جایی رسید که معلوم شد هواپیمای تامکت، باید هواپیمایی با بال های متغیر باشد تا بتواند به خوبی با سرعت های نسبتاً کم تیک آف نموده و سپس بتواند با همین پیکربندی، در سرعت های بالا نیز کروز کرده و مشکلی برای پرواز مافوق صوت هم نداشته باشد. بال های متغیر هواپیمای اف-14، با نهایت دقت و ظرافت طراحی شده و نتیجتاً، آزمایش ها بر روی این بال ها، حکایت از کارایی فوق العاده و بی نقص این نوع بال ها داشت. بال های تامکت، با قابلیت تغییر زاویه از 20 درجه در حالت کاملاً باز تا 68 درجه تا حالت کاملاً بسته طراحی شد. کارشناسان شرکت گرومن، اهرمی را در کابین خلبان تعبیه کردند که بدان وسیله، خلبان می توانست بال های هواپیمایش را تا 75 درجه برای جاگیری کمتر روی عرشه ناوهای هواپیمابر ببندد. در سرعت های پایین، بال ها تماماً گسترده شده و با کمک فلپ ها، بیشترین نیروی برا را برای برخاست فراهم می کردند. به تدریج با افزایش سرعت، بال ها برای افزایش عدد ماخ بحرانی، به سمت عقب مایل شده و از تولید نیروی پسای اضافی جلوگیری می نمایند. تمام عملیات تغییر زاویه بال ها بدون دخالت خلبان و تنها به وسیله یک کامپیوتر درونی ویژه کنترل می شود. ناگفته نماند، سیستم بال های متغیر به دلیل طراحی ویژه سامانه ی بسیار گران قیمتی است و در هواپیماهای جنگنده ی بعدی ایالات متحده، به کار گرفته نشد.
هواپیمای تامکت مدل A، همان مدلی که به ایران تحویل شد سیستم موشکی فینیکس: تمامی جنگنده های نسل سوم به بعد ایالات متحده، از موشک های تقریباً یکسانی بهره می برند: سایدوایندر، اسپارو، و یا آمرام. حتی جنگنده ای چون اف-15 ایگل که بسیار شناخته شده است، از موشک های نسبتاً معمولی و مشابهی بهره می برد. اما این قضیه در مورد تامکت صدق نمی کند. هواپیمای اف-14، برای استفاده از سیستم موشکی جدیدی به نام فینیکس یا Phoenix ساخته شده بود و ترکیب تامکت-فینیکس، یک ترکیب جدا نشدنی است. موشک دوربرد فینیکس با کد AIM-54، موشکی هوا به هواست با قابلیت هدف قراردادن اهدافی در فاصله ی بیش از 160 کیلومتر بر ساعت، در هر ارتفاع، هر ساعت از شبانه روز و هر نوع شرایط آب و هوایی. هواپیمای تامکت قادر به حمل 6 فروند موشک فینیکس در هر پرواز است که تعدادی واقعاً چشمگیر است. رادار فوق العاده پیشرفته پالس دوپلر AWG-9 یک رادار چند حالته است که قادر به شناسایی بیست و چهار هدف به طور همزمان و شلیک مستقیم به شش عدد از آنان می باشد. البته این سیستم که در دهه 1960 طراحی شده است، یکی از قدیمی ترین سیستم های رادار هوا به هوا می- باشد اما، هنوز هم بسیار پرقدرت می نماید و با استفاده از نرم افزار های کنترلی جدید توانایی های آن برای تبدیل به یک سیستم برای قرن بیست و یکم افزایش یافته است. موشک یک میلیون دلاری فینیکس، موشکی با قابلیت «شلیک کن و فراموش کن» است. این ویژگی بدین معنیست که خلبان پس از شلیک موشک، نیازی به قفل ماندن رادار هواپیما بر روی هدف ندارد و می تواند آزادانه به نبرد با جنگنده های دیگر دشمن بپردازد. همچنین شاید هدف مورد نظر، بسیار دور باشد که در این صورت، قفل ماندن رادار به مدت زمان طولانی بر روی هدف، کار عاقلانه ای به نظر نمی آید. بدین صورت است که هنگامی که موشک فینیکس هدف خود منهدم می سازد، هواپیمای تامکت شلیک کننده آن، می تواند به فرودگاه خود رسیده و حتی خاموش و در آشیانه پارک هم شده باشد. این مورد حتی در مورد شش هدف هم زمان نیز صادق است. سیستم موشکی فینیکس یکی از عوامل بالقوه ایست قدرت مافوق تصوری به تامکت بخشیده است.
موشک دوربرد AIM-54 فینیکس، نصب شده زیر بال تامکت اف-14 تامکت، در خدمت نیروی هوایی ایران
در همان سال های آغازین تولید هواپیمای تامکت، جت فوق پیشرفته ای که به دلیل پیچیدگی آن به «کامپیوتر پرنده» مشهور شده بود، کشورهای زیادی از جمله اسرائیل، یعنی هم پیمان نزدیک آمریکا خواستار دریافت این عقاب تیز پرواز حتی در برابر پرداخت بهای گزاف شدند، اما ایالات متحده این هواپیما را به هیچ یک از کشورهای خواهان در آن زمان نفروخت. در آن سال ها، در طی سفر ریچارد نیکسون رییس جمهور وقت آمریکا به ایران، حکومت آن زمان ایران در خواست خرید هواپیمای پیشرفته ای را برای دفع خطر های احتمالی از سوی میگ های 25 شوروی که آزادانه بر فراز ایران پرواز می کردند، به وی تقدیم کرد. نیکسون، هواپیماهای اف-15 ایگل و اف-14 تامکت را پیشنهاد داد، که نهایتاً تامکت به عنوان هواپیمای خریداری شده انتخاب گردید. گفته می شود که در آن زمان، به دلیل پیچیدگی و هزینه زیاد طرح تامکت، شرکت گرومن با تولید هفت پیش نمونه تامکت برای نیروی دریایی ایالات متحده، در شرف ورشکستگی قرار گرفته بود. اما وام چند میلیون دلاری حکومت آن زمان ایران به این شرکت برای تولید 10 فروند تامکت برای نیروی هوایی ایران، گرومن را از ورطه نابودی اقتصادی بیرون کشانید. جالب است بدانید که هم زمان با سفارش ایران، کشور عربستان هم درخواست کرده بود به جای هواپیمای اف-15، هواپیماهای اف-14 در مقابل بهای بیشتر به آنان تحویل داده شود، اما ایالات متحده اظهار داشته بود که :«اف-14 تامکت هنوز برای خلبانان عرب زود است.» این گفته، نشان دهنده مهارت، تجربه و سابقه زیاد خلبانان ایرانی داشت که برای پرواز با پرنده 40 میلیون دلاری انتخاب شده بودند.
اسکادران تامکت های ایران در بوشهر از هشتاد فروند هواپیمای سفارشی اف-14 تامکت A، تا زمان وقوع انقلاب شکوهمند اسلامی، به دلیل قطع روابط سیاسی با آمریکا، تعداد 79 فروند آن ها به همراه 245 فروند موشک فینیکس تحویل ایران شد که نخستین فروند آن ها با رنگ آمیزی خاص بدنه، در تاریخ بیستم بهمن ماه سال 1354 در فرودگاه مهرآباد به زمین نشسته و طی مراسمی، تحویل ناوگان نیروی هوایی ایران شد. در طی سال های جنگ تحمیلی، هواپیماهای فوق پیشرفته تامکت به همراه فانتوم های ایران، خسارات جبران ناپذیری را به نیروی هوایی عراق وارد آوردند که اگر تقویت بعدی عراق بعثی توسط غرب صورت نمی گرفت، نیروی هوایی عراق در ابتدا به طور کلی نابود و تقریباً فلج گشته بود. در زمان جنگ، تبلیغات گسترده ای در مورد اینکه تامکت های ایرانی به دلیل کمبود قطعات یدکی قادر به پرواز نیستند و حتی اگر بتوانند پرواز هم بکنند، هیچ گاه قادر نیستند که جنگنده های عراق را نابود سازند.
دو تامکت ایرانی پارک شده در کنار هم اما در جنگ خلیج فارس، خلبانان اف-14 نیروی دریایی آمریکا اظهار داشتند که زمانی که هواپیمای آنان در صحنه نبرد پدیدار می شد، هواپیماهای عراقی بدون هیچ درگیری بعدی به سرعت آسمان را ترک می گفتند. گویا از تامکت های ایرانی در زمان جنگ تحمیلی، خاطره چندان خوشی برای خلبانان مبتدی عرب باقی نمانده بود، به طوری که حتی گفته می شد که فرمانده نیروی هوایی عراق به خلبانان فرمان داده است که در صورت مشاهده تامکت های ایرانی، به سرعت عقب نشینی کرده و درصدد مقابله با آن بر نیایند؛ چرا که پیروز نبرد از ابتدا معلوم بود.
مدل تامکت ایرانی پارک شده در کنار هواپیمای فانتوم
آینده جنگنده موفق اف-14 تامکت
در نیروی دریایی آمریکا، قرار بر این است که تامکت افسانه ای، در مدل های کنونی حداکثر تا سال 2008 میلادی بازنشسته و به موزه های هوایی سپرده شود و برنامه ها بر این اساس است که جای خالی این جنگنده نیز به وسیله جنگنده F/A-18 Super Hornet تا حدودی پر شود. البته طرح هایی نیز مبنی بر ارتقاء نمونه های فعلی و جوان تامکت مانند مدل D به نام پروژه سوپرتامکت در دست بررسی است که البته موفقیت این طرح نیز چندان دور از انتظار نیست.
هواپیمای اف-14 تامکت روی عرشه ناو و با بال های بسته طرح به یادماندنی تامکت، در سال های بعد به وسیله طراحان روسی در هواپیماهای خانواده فلانکر سوخو 27 به طرز ناشیانه ای تقلید شد. به گونه ای که طرح ورودی موتورها، دماغه، دو سکان عمودی و بسیاری موارد دیگر در هواپیمای سوخو 27 و میگ 29 تکرار گشت، تا جایی که حتی نمونه های اولیه خانواده سوخو 27 فلانکر با بال های متغیر طراحی شده بودند. این موارد، همگی نشان از تفاوت و برتری طراحی این جنگنده ی فراموش نشدنی و کلاسیک دارند، جنگنده ای که به اطمینان کامل، هرگز از اذهان مان دور نخواهد گشت چرا که «ما با نام تامکت زنده ایم».
بدون شک دیگر کسی نیست که کوچکترین سررشته از علم هوانوردی داشته باشد، اما هواپیمای افسانه ای اف-14 تامکت را نشناسد. این جنگنده ی به واقعیت جلوتر از زمان، در حدود سه دهه پیش برای نخستین بار پا به عرصه وجود نهاد و تا امروز هم، حریفی شایسته رقابت با این هواپیمای به یاد ماندنی یافت نشده است. گفتنی است که این هواپیما، چند سال پس از نخستین پروازش به خدمت نیروی هوایی ایران نیز در آمد و خلبانان تیزپرواز این نیرو، افتخارات فراوانی را به خصوص در دوران دفاع مقدس برای میهن اسلامیمان آفریدند. در مقاله زیر، به بررسی چگونگی به وجود آمدن این جنگنده پیشرفته، ویژگی ها و تاریخچه ای از حضور آن در نیروی هوایی ایران نیز خواهیم پرداخت.
برنامه ساخت آن از سال ۱۹۸۱ ميلادي در آمریکا آغاز شد و نيروي هوايي ایالات متحده سرانجام اين طرح را در ۱۹۸۷ مورد تاييد قرار داد و دستور ساخت ۱۳۲ فروند هواپيماي عملياتي را صادر كرد. اما بعد از فروپاشی شوروی سابق نیاز به ساخت این تعداد ، از هواپیمایی چنین گران قیمت بیهوده دیده شد و قرار بر ساخت تنها ۲۰ فروند هواپيماي عملياتي به علاوه يك هواپيماي آزمايشي گذاشته شد. اولين بمب افكن B- 2 در ۲۲ نوامبر سال ۱۹۸۸ در پایگاه چهل و دوم نيروي هوايي آمريكا واقع در پالمديل ساخته شد. اولين پروازش نيز در ۱۷ جولاي سال ۱۹۸۹ با همكاري مركز تست پروازي ادواردز (پايگاه نيروي هوايي ادواردز آمريكا (EAFB)) انجام شد.
برای اولین بار این هواپیمای اسرار آمیز در ۲۲ نوامبر ۱۹۸۸ ميلادي در آشيانه پالمدیل كاليفرنیا ( Palmedale California ) به نمایش عمومی گذاشته شد.
پايگاه نيروي هوايي وايت من ( Whiteman ) اولين پايگاهي بود كه در ۱۷ دسامبر ۱۹۹۳ ميزبان يك B-2 عملياتي بود .
براي ساخت این غول آهنی بسياري از شركت هاي توانمند و معتبر هواپيماسازي با يكديگر همكاري داشتند، از قبيل شركت نورثروپ گرومن ( Grumman )، بوئينگ ( Boeing )، گروه سيستم هاي راداري هاگز ( Hughes ) و شركت موتورسازي جنرال الكتريك . (GE)
البته در بين تمامي اين شركت ها نورثروپ گرومن نقش اصلي را به عهده داشت و به عنوان پیمانکار اصلی ساخت این هواپیما شناخته میشد و بقیه شرکتها در طراحی و یا ساخت قسمتهایی از این پرنده با نورثروپ گرومن همکاری داشتند .
بخش آموزشي هاگز هم وظيفه آموزش و تعليم خلبانان B-2 را به عهده داشت.
نيروي هوايي آمريكا ساخت هواپيماهاي B-2 را در سه گروه جدا درخواست كرد كه به گروه هاي ۱۰،۲۰ و ۳۰ معروف شدند.
ابتدا ۶ هواپيما تست و ۱۰ فروند هواپيما در گروه ۱۰، 3 فروند در گروه ۲۰ و ۲ فروند در گروه ۳۰ ساخته شد. طراحي هواپيماهاي هر گروه با ديگري نسبتاً فرق داشت زيرا قرار بود هر كدام وظيفه خاصي را انجام دهند.
گروه Block 10) ۱۰) : هواپيماي موجود در اين گروه آماده براي نبردهاي محدود و بدون هيچ لانچري براي پرتاب موشك هاي هدايت شونده بودند و تنها قادر به حمل بمب هاي ۲۰۰۰ پوندي MK-84 و بمب هاي اتمي گرانشي بودند. تمامي هواپيماهاي B-2 كه در گروه ۱۰ هستند در پايگاه هوايي وايت من جاي دارند.
گروه ۲۰ : (Block 20) هواپيماهايي بودند كه توانايي حمل هر دو نوع تسليحات اتمي و غيراتمي را به علاوه موشك هاي هدايت شونده GAM را داشتند. بعدها اين پرندگان به بمب هاي خوشه اي CBU/87/B نيز تجهيز شدند.
گروه ۳۰ : (Block 30) اين هواپيماها از كامل ترين بمب افكن هاي نيروي هوايي به حساب مي آيند. اولين فروند از گروهان ۳۰ در 7 آگوست سال ۱۹۹۷ تحويل داده شد. اين بمب افكن ها نسبت به گروه هاي ۱۰ و ۲۰ بسيار پيشرفته تر بودند و توانايي حمل انواع تسليحات را داشتند و همچنين فناوري رادارگريزي ( Stealth ) در آنها در نهايت دقت و به صورت بهینه انجام شده بود.
اين هواپيما كه بيشتر شبيه یک بال پرنده است توانايي پرواز تا ارتفاع پنجاه هزار پايي و قابليت سوختگيري در آسمان را نيز دارد. با يك بار سوختگيري مي تواند شش هزار مايل دريايي(يك مايل دريايي برابر با ۱۸۵۲ متر است) يعني حدود ۹۶۰۰ كيلومتر را طي كند و اين امر قدرت رسيدن به هر نقطه اي از اين كره خاكي را به او تنها در چندساعت اهدا مي كند. این هواپیما از بالا حالت W شكلي دارد.
اين هواپيما توسط چهار موتور قدرتمند توربوفن شركت جنرال الكتريك با مدل F118-GE-100 تجهيز شده كه تمامي موتورها به صورت دو به دو در داخل بدنه جاي داده شده اند. هركدام از موتورهايش ۱۷۳۰۰ نيوتن نيرو فراهم مي كنند و با چنين نیروی بالاییست که سرعتي نزديك سرعت صوت به دست مي آید. اين موتورها مجهز به سيستم كنترل حرارت هستند تا كمترين حرارت را از خود نشان دهند و رادارهاي حساس حرارتي دشمن نتوانند آنها را به آساني ببينند.
يك رادار بسيار قوي به نام ريثون Ratheon An/APQ-181 بر روی B-2 نصب شده است كه يك رادار چندمنظوره است. اين رادار تمامي تست هاي خود را در پايگاه هوايي ادواردز به خوبي گذرانده است و کاملا مطمئن و قابل اطمینان است. سيستم هاي ناوبري را شركت راكول كالينز ( Rockwell Collins ) طراحي كرده است. سامانه تاكتيكي با مشخصه TCN-250 را ساخته و سيستم كنترل فرود نيز که VIR-130A نام دارد توسط این شرکت طراحی و ساخته شده است كه بسيار دقيق و هوشمند است. تجهيزات ارتباطي را نيز شركت راكول پشتيباني كرده است و حتي يك ماهواره مخصوص ، که مسئوليت کنترل ، هدايت و ارتباط بین تمام بی دو های در حال پرواز در ماموریت های گروهي را به عهده دارد ، توسط این شرکت ( راکول ) برای پشتیبانی بهتر در مدار قرار داده شده است .
این پرنده دو سرنشينه است. خلبان در صندلي سمت چپ مي نشيند و فرمانده عمليات در صندلي راست مستقر مي شود. به همين لحاظ B-2 به نسبت B-1b كه نيازمند فرماندهي چهار خدمه و يا B-52 كه بايد پنج خدمه داشته باشد، پيشرفته تر است. محل سوخت گيري هوايي درست در پشت كابين خلبان قرار دارد و به دليل ديد بسيار كم خلبان ، سوخت گيري در آسمان با B-2 بسيار مشكل است. و از این خصوصیت به عنوان یکی از معایب این پرنده زیبا یاد میکنند .
تمامي مشخصات رادارگريزي ( Stealth ) به صورت پيشرفته در آن به چشم مي خورد. فناوري كم كردن سطح مقطع راداري ( Radar Cross Section ) به گونه اي كاملاً جديد و با همراهی طراحي آيروديناميكي بي نظير B-2 توسط مهندسان نورثروپ گرومن انجام گرفته است. همچنین تمركز خاصي بر مواد جاذب امواج ( Radar Absorbent Material ) در بدنه B-2 ديده مي شود. اطلاعات خاصي از فرمول و چگونگي اين مواد نداريم و فرمولش به صورت سري در بايگاني نيروي هوايي آمريكا نگهداري مي شود و تا کنون نیز فاش نشده است . اين مواد تقريباً تمامي انرژي امواج راداري كه با بدنه برخورد مي كنند را جذب مي كنند و اجازه برگشت به آنها را نمي دهند.
به احتمال خیلی قوی هرچه هست استفاده از نوعي آلياژ خاص در بدنه باعث رنگ سياه اين شبح شده است . چون آنگونه که میدانیم سطح این هواپیما فاقد هر گونه رنگ است .
طبق قانون های بین المللی، هواپیماهای نظامی بیگانه در عبور از یک کشور از ابتدای ورود تا خروج می توانند توسط هواپیماهای آن کشور مشایعت شوند.
موشک های سوخت جامد به دلیل این که زمان مورد نیاز برای شلیک آنها بسیار کوتاه تر از موشک های سوخت مایع است، همیشه نقش تاکتیکی بهتری را ایفا می کنند. مشکل این موشک ها فناوری بالای ساخت آلیاژ ها مقاوم به دمای زیاد موتور آنها، زمان سوختن سریع و قدرت کمتر نسبت به موشک های سوخت مایع مشابه است. بنابراین ساخت موشک های سوخت جامد ، نیاز به تکنولوژی برتری نسبت به نوع سوخت جامد دارد. در این مقاله به بررسی نتایج تلاش های ایران در این زمینه می پردازیم.
اولین سری موشک های سوخت جامد ایران همگی با نام موشک شناخته میشدند و تنها یک پسوند که برد آنها را نشان میداد به کلمه ی موشک اضافه میشد. مثلا موشک 90.
معلوم نیست اولین موشک سوخت جامد ایران نازعات بوده یا زلزال. هیچ منبعی در مورد تاریخ ساخت نازعات وجود ندارد و گلوبال سکیوریتی تاریخ ساخت زلزال 1 را سال 1990 میلادی (سال 68) می داند یعنی دوسال بعد از پایان جنگ. ولی به چند دلیل احتمال این که نازعات زود تر ساخته شده باشد بیشتر است. اول این که این موشک کوچک تر از زلزال و بزرگتر از فراگ است (در بخش بعدی در این مورد بیشتر توضیح داده خواهد شد). دوم این که احتمال دارد ایران ساخت نازعات را به دلایلی هیچ وقت اعلام نکرده باشد و این موشک اول در رژه ها دیده شده باشد. سوم این که گلوبال سکیوریتی هیچ وقت منبع مطمئنی نبوده است. ما اینجا ابتدا به معرفی موشک نازعات می پردازیم.
نازعات 
(موشک نازعات 6)
نازعات احتمالا اولین سری موشک های سوخت جامد ایران است. دو مدل از این موشک تا به حال دیده شده. نازعات 6 و 10. گلوبال ادعا می کند نازعات 4،5،7 و 8 هم وجود دارند و برد آنها را نیز به ترتیب اعلام می کند. ولی این موشک ها تا به حال دیده نشده اند. گلوبال ادعا می کند نازعات 4 90-110 کیلومتر برد دارد. در حالی که این مشخصات تقریبا مانند موشک نازعات 6 است. موشک نازعات 6 بنا به گفته ی گلوبال 130 کیلومتر برد دارد که این مقدار برابر برد نازعات 10 در سایت صادرات است. البته این موشک ها میتوانند واقعا وجود داشته باشند ولی از مرحله ی طراحی یا نمونه سازی فراتر نرفته باشند. چون مجله ی صف در یکی از مقاله های خود از چنین موشک هایی نام برده. نکته ی جالب این است که مجله ی صف موشک نازعات 6 H و نازعات 10 H که در سایت صادرات وزارت دفاع تبلیغ میشوند را با نازعات 10 و 6 یکی نمیداند. شاید این دو نمونه های صادراتی موشک نازعات باشند. 
(نوعی موشک فراگ. خروجی موتور را با نازعات مقایسه کنید)
در جنگ تحمیلی عراق از موشک های فراگ برای حمله به دزفول استفاده کرد. تعدادی از این موشک ها به دست ایران افتاد و کار بر روی ساخت یک نمونه از آن احتمالا از همان موقع آغاز شده است و شاید حتی نازعات 4 کپی فراگ باشد. کشور های غربی معتقدند ایران در این هنگام از چین کمک می گرفته. این ادعا ممکن است درست باشد. چرا که ایران در آن زمان تجربه ی زیادی در زمینه ی موشک ها نداشت و نمیتوانست آلیاژهای مقاوم به حرارت را تولید کند.
موشک نازعات را می توان یک نمونه ی بزرگتر موشک فراگ دانست. هر دو موشک های سوخت جامد یک مرحله ای با رنگ دود یکسان اند و خروجی های موتورهای هر دو موشک به شدت شبیه به هم است. به نظر می رسد ایران موشک نازعات را با بزرگ کردن موتور فراگ ساخته است. با این کار برد و میزان مواد منفجره ی درون کلاهک افزایش پیدا می کند.
این موشک در هیچ یک از مراحی پرواز هدایت نمیشود. برای همین دقت آن بسیار پایین می باشد و تنها در یک بازه ی برد مشخص (مثلا 130 تا 160 کیومتری) می توانند شلیک شوند. به احتمال زیاد دیگر ایران از این موشک تولید نمیکند. 
(نازعات 10)
مشخصات نازعات 6:
وزن:960 کیلوگرم
طول:6.29 متر
قطر:356 میلیمتر
حداکثر برد: 100 کیلومتر
حداقل برد: 80 کیلومتر
وزن کلاهک جنگی:130 کیلوگرم
دقت:حدود 5000 متر *(در این جا دقت به معنای این است که نیمی از موشک های شلیک شده در دایره ای به این شعاع فرود می آیند)
مشخصات نازعات 10
وزن:1830 کیلوگرم
طول:8.02 متر
قطر:455 میلیمتر
حداکثر برد:130 کیلومتر
حداقل برد:110 کیلومتر
وزن کلاهک:230 کیلوگرم
دقت:6500 متر
زلزال 
(زلزال 1)
زلزال را می توان یک نمونه ی بزرگ شده ی نازعات دانست. شکل خروجی موتور، طریقه ی هدایت، تک مرحله ای بودن و کلا شکل موشک ها یکسان است.
به نظر می رسد ایران با توجه به برد کم نازعات استفاده ی این موشک را بسیار محدود میدانست.برای همین کار بر روی موشکی بزرگتر را آغاز کرد. همان طور که گفته شد با افزایش ابعاد، برد و میزان قدرت تخریب موشک بیشتر می شود. ولی مشکل این کار این است که دمای گاز های خروجی موتور نیز زیاد می شود و بنابراین نیاز به آلیاژ هایی با مقاومت بالاتر نسبت به حرارت دارد. غربی ها باز هم معتقدند چینی ها در ساخت نمونه های اولیه ی زلزال به ایران کمک می کردند. شاید این موضوع به دلیل کم بودن تجربه ی ایران در زمینه ی ساخت مواد مقاوم به حرارت درست باشد ولی مطمئنا دامنه ی کمک ها بسیار محدود تر بوده. 
کلا 5 نوع موشک با نام زلزال ساخته شده اند. زلزال 1، زلزال 1آ ، زلزال 2، زلزال 3 و زلزال 3 بی. برد و ابعاد زلزال 1 و 2 تنها در گلوبال سکیوریتی یافت می شود. از آنجا که گلوبال سکیوریتی منبع مطمئنی نیست، احتمال دارد این اعداد درست نباشند. خصوصا وقتی که با اعداد مستند مقایسه می شوند. بنابر این اینجا فقط از سه پارامتر قطر (601 میلیمتر)، طول(8.3 متر) و وزن کلاهک (500 کلوگرم برای زالزال 1آ و 600 کیلوگرم برای زلزال 1 و 2) یاد می کنیم.
زلزال 3 دارای دو تفاوت اساسی با تمام سری "موشک" است. یکی این که دارای سری مخروطی شکل (به جای گنبدی شکل) می باشد و دیگری این که موقع پرتاب، 4 موتور بسیار کوچک در کناره های کلاهک اقدام به تثبیت نمودن موقعیت موشک می کنند. گرچه این ها تاثیر اندکی در دقت موشک دارند. 
در زلزال 3 بی کلاهک موشک کوچکتر و سبک تر شده (به شکل گنبدی) تا برد آن افزایش یابد. جدیدا این موشک از پرتابگر های 3 تایی شلیک می شود. نکته ی عجیب این است که این پرتاگر ها ثابت هستند. البته این ممکن است فقط برای آزمایش باشد همان طور که در آزمایش موشک فاتح 110 و تندر 69 نیز ما شاهد پرتاب از پرتابگر های ثابت بودیم.
موشک زلزال نیز هدایت نمی شود و بنابر این فقط با آن می توان اهداف بسیار بزرگ (شهر ها و فرودگاه ها) را هدف قرار داد. این موشک احتمالا به این دلیل دیگر تولید نمیشود.
در رزمایش موشکی ضربت ذوالفقار 3 چند موشک زلزال نیز شلیک شد. یکی از این موشک ها دیرتر شلیک شده بود و بنابراین در عکس طوری به نظر می رسید که موشک اصلا شلیک نشده است. خبر گزاری های ایرانی تصویر را با فتوشاپ تغییر دادند و روی شلیک دیرتر را با تصویر شلیک دیگری پوشاندند. وقتی خبر گزاری های غربی متوجه این موضوع شدند با ضعیف جلوده دادن قدرت موشکی ایران ادعا کردند که این موشک شهاب 3 است و کلا عمل نکرده ! البته بعدا با نمایش فیلم اصلی (که در آن موشک زلزال کمی دیرتر شلیک شد) این مساله به پایان رسید. 
(تصاویر مختلف از مراحل مختلف شلیک موشک در رزمایش پیامبر اعظم 3. دقت کنید که در تصویر آخر موشک مذکور شلیک شده. عکس فتوشاپی عکس سوم و عکس واقعی عکس دوم است.) 
(زلزال 3)
مشخصات زلزال 3 (از سایت مدلکس)
وزن:4000 کیلوگرم
طول:9.58 متر
قطر:616 میلیمتر
حداکثر برد:200 کیلومتر
حداقل برد:180 کیلومتر
وزن کلاهک:900 تا 950 کیلوگرم
دقت:10000 متر 
(لانچر های 3 تایی زلزال)
مشخصات زلزال 3 بی
وزن : 3600 کلوگرم
طول: 9 متر
قطر:616 میلیمتر
حداکثر برد:260 کیلومتر
حداقل برد:230 کیلومتر
وزن کلاهک: 600 کیلوگرم
دقت:13000 متر
فاتح 110 
دقت موشک های غیر هدایت شونده برابر 5% برد شلیک آنهاست. در موشک فراگ با برد 70 کیلومتر این موضوع مشکل زیادی ایجاد نمیکرد. ولی وقتی ایران موشک زلزال 3 را ساخت، به این نتیجه رسید که دقت موشک بسیار پایین تر از آن است که بتوان با کلاهک های عادی تی ان تی از آن استفاده کرد. بنابراین پروژه ی فاتح 110 که بالا بردن دقت زلزال 3 با استفاده از یک ژیروسکوپ بود کلید خورد. طراحان ایرانی برای هدایت موشک در مسیر درست در صورتی که منحرف شد 4 بالچه ی متحرک کوچک به پایین کلاهک اضافه کردند. 4 بالچه ی مثلثی شکل هم به دم موشک متصل شد که مانند بالچه های اولیه ی زلزال ثابت بودند. شکل کلاهک کلا تغییر کرد و در آن یک سیستم هدایت با استفاده از ژیروسکوپ کار گذاشته شد. پرتابگر موشک هم از پرتابگر موشک زمین به هوای صیاد گرفته شد. تنیجه موشکی با دقت 750 متر (%0.3 برد) و برد 250 کیلومتر بود.
طی چند سال نمونه های جدید تر موشک فاتح 110 که بیشتر از آنها به عنوان "نسل" های جدید تر فاتح 110 یاد میشود نیز ساخته شدند. افزایش دقت باز هم در اولویت قرار داشت. نسل سوم فاتح 110 دارای برد 300 کیلومتر و دقت بسیار بالایی است. به طوری که خبر گزاری ها توانستند از لحظه ی برخورد موشک به زمین فیلم بگیرند (باید گفته شود چنین کاری با موشک های با دقت 150 متر هم ممکن نیست) . در فیلم خبر تولید انبوه این موشک به نظر می رسید که فاتح نسل 3 از یک ژیروسکوپ لیزری بسیار دقیق استفاده می کند.
فاتح 110 در اصل یک موشک بالستیک نیست. بلکه یک موشک کوابالستیک است که هدف آن با دادن زاویه به موشک هنگام پرتاب مشخص می شود و در حال پرواز، موشک فقط به جلو حرکت می کند.
تمام رسانه های غربی موشک فاتح 110 را بر پایه ی کمک های چینی ها به ایران در مورد موشک ام 11 دانسته اند و حتی بعضی (مانند گلوبال سکیوریتی و سایت جینز) تا جایی پیش رفته اند که آن را کپی ام 11 بدانند و ادعا کنند که موشک از پرتابگر اسکاد شلیک می شود. در حالی که با توجه به قطر، خروجی موتور و ابعاد و حتی نوع خود موشک (ام 11 یک موشک بالستیک است و با فاتح 110 کلا متفاوت است) موشک های فاتح، زلزال 3 و ام 11 می توان به راحتی فهمید که فاتح بر پایه ی زلزال ساخته شده و تنها شباهتش به ام 11 همان 4 بالچه ی کوچک جلویی است. 
(به ترتیب سر موشک فاتح، قسمت هدایت و موشک خلیج فارس)
در مورد فاتح یک مساله ی بزرگ مطرح است و آن جدا شدن کلاهک موشک در مرحله ی آخر پرواز است. بعضی افراد با توجه به خطوط کنار کلاهک حدس می زدند که کلاهک جدا شونده باشد. اما در فیلمی که از موشک خلیج فارس (که فاتح 110 نسل 3 تبدیل شده به موشک ضد کشتی است) به نمایش در آمد کل موشک یک جا به کشتی برخورد کرد. شاید واقعا کلاهک فاتح 110 جدا شونده نباشد. همان طور که دیده شده قسمت های مختلف موشک (بدنه، قسمت هدایت کلاهک و نوک کلاهک) جداگانه ساخته می شوند و در آخر به هم متصل می شوند. شاید خطوطی که به نظر می رسد محل جدا شدن کلاهک از بدنه باشند فقط محل جوش خوردن قسمت های مختلف موشک به هم باشند. این احتمال هم مطرح است که موشک خلیج فارس به دلایلی (از جمله افزایش جرم موشک و در نتیجه انرژی جنبشی برخورد با کشتی) دارای کلاهک سر هم باشد ولی موشک فاتح 110 دارای کلاهک جدا شونده باشد. تا زمانی که اطلاعات بیشتری در مورد موشک منتشر نشود نمیتوان نظر قطعی داد.
مشخصات
وزن:1620 کیلوگرم
طول:8.76 متر
قطر:616 میلیمتر
حداکثر برد:250 کیلومتر برای نسل 1. نسل 3 : 300 کیلومتر
حداقل برد:نسل 1:150 کیلومتر.
وزن کلاهک:450 کبلوگرم
دقت:750 متر نسل 1. دقت بیشتر نسل 2، دقت بالا ولی نامعلوم نسل 3.
سجیل 
مهم ترین و پیشرفته ترین موشک سوخت جامد ایران سجیل است.سجیل یک موشک بالستیک سوخت جامد دو مرحل ای است که اولین بار در سال 87 رسما آزمایش شد. گرچه فیلمی از آزمایش به ظاهر ناموفق یک موشک سجیل سفید رنگ از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شده است. این فیلم که در آن یک سجیل سفید رنگ شلیک می شود از آن جهت مهم است که یک دوربین به خود موشک متصل است تا احتمالا فیلم جدا شدن مرحله ی اول موشک را بگیرد. از آن جهت به نظر می رسد تست ناموفق بوده که پس از پایان سوخت مرحله ی دوم موشک شروع به چرخش های غیر عادی می کند. گرچه ممکن است در این تست فقط قرار بوده قدرت آلیاژ ها موتور و کارکرد درست قسمت جدا ساز مراحل موشک آزمایش شوند. 
(عکس هایی از فیلم یاد شده)
موشک سجیل پس از تست موفقیت آمیز نتایج جالبی را در کشور های غربی در بر داشت. سایت گلوبال آن را کپی موشک شاهین 2 پاکستان و بر پایه ی ام 11 دانست. جالب این است که شاهین و سجیل تفاوت های فاحشی در اندازه و شکل دارند که نویسندگان گلوبال نتوانستند یا نخواستند آن را ببینند. چند سایت دیگر ادعا کردند که موشک کپی موشک جریکو 2 اسرائیلی است! گفته می شود موتور این موشک در آفریقای جنوبی توسعه پیدا کرده ولی ابعادش با سجیل یکی نیست. به نظر می رسد غربی ها نمی خواهند باور کنند ایران به تنهایی توانسته یک موشک پیشرفته بسازد. به طوری که Norbert Brügge که یک محقق آلمانی است ادعا می کند که موشک سجیل از موتور یک موشک ضد بالستیک روسی کنسل شده به نام 5Ya27 استفاده میکند و می گوید: "من نمیتوانم باور کنم ایران بدون انتقال تکنولوژی توانسته باشد چنین موشکی را بسازد. تنها موشک های سوخت جامد دنیا با قطر 1.25 متر موشک جریکو 2 اسرائیلی و موشک 5Ya27 روسی است. در تمام موشک های بالستیک ایران ردپای آشکار تکنولوژی خارجی مشاهده شده است". او توضیح نداد که ایران چگونه توانسته طرح ساخت این موشک کنسل شده ی قدیمی را از روسیه به دست اورد و چرا خروجی موتور سجیل اصلا مثل خروجی موتور موشک مد نظر او نیست یا شاید هم توضیحی برای ادعای خنده دار خودش نداشت. 
(ضد موشک روسی یاد شده و خروجی موتور سجیل)
نکته ی دیگر بحث بر سر برد این موشک است. موشک سجیل با توجه به ابعادش باید بسیار بیش از 2000 کیلومتر برد داشته باشد. به نظر می رسد ایران برای این که بهانه ای به دست کشور های غربی ندهد برد واقعی این موشک را اعلام نکرده است.
عده ای ادعا کرده اند که چون ایران نمیتواند آلیاژ های پیشرفته ی مقاوم به حرارت را بسازد این موشک از هدایت تی وی سی یا هدایت با تغییر مسیر گاز های خروجی بهره مند نیست. مشکل این جاست که این موشک راه دیگری برای تغییر مسیر ندارد و هیچ کشوری موشکی نمیسازد که نتواند مسیر خود را عوض کند و به طور عمودی پرتاب می شود. از عکس های خروجی موتور سجیل نمیتوان به طور قطع سخنی در این باره گفت. ولی به نظر می رسد ایران توانسته به شکلی به آن آلیاژ ها دست پیدا کند.
نسخه ی اولیه ی این موشک دارای مسیر های عبور سوخت بود. این شیار ها که روی موشک های اسکاد و خانواده ی شهاب نیز یافت می شوند برای عبور سوخت مایع یا اکسید کننده ی آن هستند. این باعث شد که به نظر برسد سجیل از دو نوع سوخت استفاده می کند که یکی جامد و دیگری مایع است. ولی این شیار ها دیگر روی سجیل 2 دیده نشدند.
پرتابگر این موشک برخلاف تصور عموم با پرتابگر شهاب 3 یکی نیست و تفاوت هایی دارد. تا به حال 6 سجیل در رژه ها به نمایش در آمده است و همگی دارای پرتابگر مخصوص خود بوده اند و در نتیجه واقعی اند. بنابراین احتمال دارد که این موشک حداقل در حال تولید به میزان اندک باشد.
موشک عاشورا نیز یکی از موشک های سوخت جامد ایران است که به نظر می رسد دارای برد 2000 کیلومتر باشد و خبر آن قبل از سجیل اعلام شده. به نظر می رسد این موشک همان موشک سجیل است و حتی ممکن است نام آن در زمان توسعه ی موشک باشد.
در سال 89 موشک سجیل 2 با دقت و سرعت بالاتر و قابلیت های مخفی کاری آزمایش شد. معلوم نیست که آیا این موشک نیز به مرحله ی تولید رسیده یا نه.
مشخصات
طول:16.5 متر
قطر:12.5 متر
تعداد مراحل:2
برد:2000 کیلومتر اعلام شده
| Design By : Pichak |
با تشکر مدیر وبلاگ صادق جعفرنیا
